Het succesverhaal dat het spoorgoederenvervoer zichzelf niet vertelt. 

Het spoorgoederenvervoer heeft de gewoonte zijn eigen situatie te beschrijven in bewoordingen die voorbijgaan aan wat er werkelijk is bereikt. De krantenkoppen benadrukken versnippering, regelgevende rem, gemiste modal-shift-doelstellingen. De interne gesprekken draaien om wat niet werkt. En te midden van dat alles is een sector stilletjes opgeklommen van bijna-irrelevantie tot het merendeel van het Europese spoorgoederenvervoer — en geeft zichzelf zelden de erkenning voor de manier waarop dat is gelukt. 

Neele Wesseln, mededirecteur van DIE GÜTERBAHNEN, de vereniging die 126 private spoorgoederenvervoerders in Duitsland vertegenwoordigt, gebruikte haar tijd op railXchange 2026 om duidelijk te maken dat het samenwerkingsverhaal al echt is, al werkt, en nog niet af is. Op de vraag tijdens het Collaboration-panel of het spoorgoederenvervoer een samenwerkingssysteem of eensilosysteem is, aarzelde ze niet: duidelijk een samenwerkingssysteem. Het succesverhaal van de private spoorgoederenvervoerders van de afgelopen twee decennia zou er zonder samenwerkingsimpelweg niet zijn geweest, betoogde ze. 

Dat antwoord is interessanter dan het klinkt. Want het zelfbeeld van de sector neigt vaak naar het tegenovergestelde. 

Wat de lobbyist ziet en de krantenkoppen missen 

Wesseln vertegenwoordigt een ledenbestand dat varieert van bedrijven met drie medewerkers tot concerns met enkele honderden. En over die hele bandbreedte heen — klein, middelgroot, groot — is samenwerking geen ambitie. Het is praktijk. De grotere spelers doen voor transportcapaciteit een beroep op de kleinere. De kleinere krijgen toegang tot netwerken die ze alleen nooit zoudenkunnen opbouwen. De wederzijdse afhankelijkheid is geen slogan. Het is hoe de sector daadwerkelijk functioneert. 

Wat zij vanuit haar lobbypositie ziet, is een bereidheid onder private spoorvervoerders om verder naar elkaar toe te bewegen — voorbij een technologiestack die, zoals ze zelf toegeeft, op veelplekken meerdere decennia oud is, en om daarin praktische routes te vinden. Haar optimisme, maakte ze duidelijk, is niet naïef. Het is geobserveerd. De sector staat al op een punt waaropsamenwerking heel goed werkt. Wat resteert is haar uit te breiden, niet haar uit te vinden. 

Dat is van belang omdat het politieke en mediale narratief over spoorgoederenvervoer dit punt geheel pleegt over te slaan. Een sector die zichzelf definieert door wat hij nog niet heeft bereikt, geeftde geloofwaardigheid weg die hij al heeft verdiend. 

Het Rotterdamse project dat de regel bewijst 

Sinds april delen zes private spoorgoederenvervoerders — commercieel gezien concurrenten — in de haven van Rotterdam realtime operationele gegevens. Het middel is een app. De data omvatten spoorvrijgaven, rangeerbewegingen, te verplaatsen wagons en live-updates uit de haven zelf. 

Het doel is concreet: capaciteitsbenutting verhogen, sneller reageren op knelpunten, meer lading door de haven bewegen dan elk van de deelnemende vervoerders afzonderlijk zou kunnen. De uitkomst is meetbaar. 

Wat dit voorbeeld het vermelden waard maakt, is wat het níet is. Er is geen regelgevend mandaat dat het afdwingt. Er is geen neutrale tussenpartij die het vertrouwen organiseert. Zes vervoerdershebben een gedeeld belang geïdentificeerd dat groot genoeg was om hun concurrentie-instinct om informatie achter te houden te overstijgen, en ze hebben daar iets omheen gebouwd. De technologie is het makkelijke deel. De bereidheid om te delen is het zeldzame deel. En het gebeurt — stil, productief, op schaal — in een haven waar de sector al van afhankelijk is. 

Waarom innovatie alsnog langzaam vordert 

Als het samenwerkingsverhaal al werkt, dringt de vraag zich op waarom het tempo van digitalisering en AI-adoptie in het private spoorgoederenvervoer niet hoger ligt. Wesselns antwoord was direct, en het sneed dwars door de overheersende stemming van de conferentiedag. 

Het is niet zo dat de vervoerders die zij vertegenwoordigt geen interesse in AI hebben. Het is dat voor velen van hen de onmiddellijke vraag in 2026 is of ze überhaupt uit de rode cijfers blijven. Infrastructuurheffingen, energiekosten, onzekerheid over de infrastructuur — dat zijn geen randthema’s. Ze slokken de managementaandacht op die anders naar innovatie zou gaan. De paniek door kostendruk, zei ze, is wat de sector daadwerkelijk afremt. AI is in ledenkringen nauwelijks aan bod gekomen, en niet omdat de technologie niet klaar is — maar omdat de kamer vol staat met anderebranden. 

Op een conferentie waarvan het programma grotendeels om AI draait, is dat geen populair geluid. Maar het was het soort eerlijkheid dat de discussie weer in de operationele werkelijkheidverankerde. De technologie lost geen margecrisis op. Ze betaalt de energierekening niet. En de sector kan zich niet uit omstandigheden heen innoveren die innovatie zelf onbetaalbaar maken. 

De klimaatvraag die niemand op de agenda zette 

Wesseln bracht nog een dimensie ter sprake waar de rest van de dag grotendeels omheen had gecirkeld zonder haar te benoemen. De spoorgoederenvervoersector is terecht trots op zijn CO₂-voordeel ten opzichte van de weg — dat voordeel is in veel opzichten de hele reden waarom de sector ertoe doet voor het Europese klimaatbeleid. Maar AI is energie-intensief. De rekenkrachtachter elk model, elke inferentie, elke agentic workflow heeft een CO₂-voetafdruk die bij de meeste adoptiebeslissingen nog niet wordt meegerekend. 

Voor een sector waarvan de waardepropositie ecologisch is, doet die kloof ertoe. AI gedachteloos uitrollen — omdat het modieus is, omdat een leverancier efficiëntie belooft, omdat niemand de CO₂-rekensom heeft gemaakt — strookt niet met de waarden die het spoor in de eerste plaats het verdedigen waard maken. 

Naast de klimaatvraag wees ze op nog twee onderwerpen die de dag had overgeslagen: gegevensbescherming en de regulering van AI-toepassingen. Dit zijn geen abstracties. Het zijn de operationele randvoorwaarden waaronder AI in het Europese spoorgoederenvervoer daadwerkelijk zal moeten functioneren. Niet vragen waarvoor we AI inzetten, wanneer we haar inzetten en of het de juiste toepassing is — dat zijn keuzes waar de sector de komende twee decennia mee zal moeten leven. 

Het optimisme is de boodschap 

Wat aan Wesselns bijdrage gedurende de dag opviel, waren niet de waarschuwingen, hoe scherp ook. Het was het onderliggende vertrouwen in wat de sector al heeft opgebouwd. 

De private spoorgoederenvervoerders in Duitsland zijn niet aan ruim 60% marktaandeel gekomen door in silo’s te werken. Ze hebben geen twintig jaar kapitaalintensieve concurrentie met eenstaatsincumbent doorstaan door samenwerking te weigeren. Ze hebben een werkend systeem gebouwd, geruisloos, terwijl het bredere sectordebat zich vaak richtte op alles wat eraan mankeerde. En ze blijven dat systeem uitbreiden — in Rotterdam, in capaciteitsafspraken tussen vervoerders, in het onspectaculaire dagelijkse werk om elkaars vracht te verplaatsen. 

De uitdaging voor de sector is nu om dat verhaal te erkennen voor wat het is, de voorwaarden te verdedigen die het mogelijk maakten, en de verleiding te weerstaan om een AI-laag te leggen over een industrie die haar infrastructuurheffingen nog steeds niet heeft opgelost. 

De samenwerking is reëel. Het volgende hoofdstuk is of de rest van het systeem haar de ruimte geeft om te groeien. 

Neele Wesseln is mededirecteur van DIE GÜTERBAHNEN, de Duitse vereniging die 126 private spoorgoederenvervoerders vertegenwoordigt. Ze sprak op het Collaboration-panel van railXchange 2026 in Frankfurt.